کودکانی که از لمس بدنشان می آید چه مشکلی دارند و آیا این رفتار طبیعی است؟

بسیاری از والدین با کودکان خود مواجه می شوند که از لمس شدن اجتناب می کنند و نسبت به تماس فیزیکی واکنش منفی نشان می دهند. این رفتار ممکن است طبیعی به نظر برسد، اما در برخی موارد می تواند نشانه ای از مشکلات عمیق تر مانند حساسیت لمسی یا اختلال پردازش حسی باشد. کودکان با حساسیت لمسی، حتی لمس های ملایم را نیز ناراحت کننده یا تحریک کننده تجربه می کنند و این موضوع بر تعاملات اجتماعی، تحصیلی و رفتاری آن ها تأثیر می گذارد. درک علت های این واکنش ها و تشخیص به موقع می تواند به والدین و متخصصان کمک کند تا راهکارهای مؤثر برای کاهش استرس و بهبود تعاملات کودک ارائه دهند.

حساسیت به لمس در کودکان چیست و چرا رخ می دهد؟

حساسیت به لمس در کودکان یا اختلال پردازش حسی (SPD) به وضعیتی گفته می شود که در آن کودک نسبت به محرک های لمسی بیش از حد واکنش نشان می دهد یا به طور کامل از لمس اجتناب می کند. این وضعیت می تواند ناشی از تفاوت در سیستم عصبی یا نحوه پردازش اطلاعات حسی در مغز کودک باشد و اغلب با اختلالات شناختی، اختلالات رفتاری و حتی اختلالات تحصیلی همراه است. کودکانی که حساسیت لمسی دارند، ممکن است از لباس های خاص، لمس پوست، ماساژ یا حتی تماس دوستانه دیگران اجتناب کنند.

چه زمانی واکنش به لمس غیر طبیعی محسوب می شود؟

واکنش کودک به لمس زمانی غیرطبیعی محسوب می شود که شدت آن با واکنش معمول کودکان هم سن تفاوت زیادی داشته باشد یا زندگی روزمره کودک را تحت تأثیر قرار دهد. به عنوان مثال، اگر کودک از گرفتن دست والدین برای عبور از خیابان یا شرکت در بازی های گروهی اجتناب کند و حتی گریه یا عصبانیت شدیدی نشان دهد، این می تواند نشانه ای از بیش حسی لمسی باشد. همچنین، واکنش های شدید به لمس های سبک یا حتی تماس با لباس ها و اشیای روزمره نیز نشانه غیرطبیعی بودن است.

بیش حسی لمسی (Tactile Defensiveness) چیست؟

بیش حسی لمسی یا Tactile Defensiveness نوعی اختلال پردازش حسی است که در آن کودک نسبت به لمس بیش از حد حساس می شود. این حالت ممکن است باعث شود کودک از پوشیدن لباس های خاص، تماس با دیگران یا حتی لمس وسایل معمولی اجتناب کند. برای مثال، کودکی که نمی تواند از قلم یا مداد استفاده کند زیرا لمس دستش با سطح ابزار باعث ناراحتی می شود، نمونه ای از بیش حسی لمسی است. این مشکل می تواند با اختلالات یادگیری، اختلالات شناختی و حتی اختلالات رفتاری همراه باشد.

آیا بدشان آمدن از لمس نشانه اوتیسم است؟

ارتباط حساسیت لمسی با طیف اوتیسم

تحقیقات نشان می دهد که بسیاری از کودکان در طیف اوتیسم، نسبت به لمس، صدا یا نور حساسیت بیشتری دارند. حساسیت لمسی در این کودکان می تواند باعث اجتناب از تماس با دیگران، اضطراب لمسی در جمع و رفتارهای اجتنابی کودک شود. به عنوان مثال، کودکی که در کلاس درس از نشستن کنار همکلاسی ها امتناع می کند، ممکن است به دلیل حساسیت لمسی و اختلال پردازش حسی ناشی از طیف اوتیسم باشد. در این شرایط، استفاده از راهکارهای آموزشی و کاردرمانی حسی می تواند به کودک کمک کند تا تعاملات اجتماعی و فعالیت های روزمره خود را بهتر مدیریت کند و اختلالات تحصیلی و رفتاری کاهش یابد.

چه علائمی نیاز به بررسی تخصصی دارند؟

برخی علائم حساسیت لمسی نیازمند بررسی تخصصی توسط روانشناس کودک یا کاردرمانگر حسی هستند. این علائم شامل گریه یا اضطراب شدید هنگام لمس، اجتناب از لباس های خاص، واکنش های شدید به تماس فیزیکی حتی با اعضای خانواده و اختلال در فعالیت های روزمره است. همچنین، اختلالات گفتاری، اختلالات یادگیری و مشکلات تحصیلی می توانند همراه این نشانه ها باشند. به عنوان مثال، کودکی که قادر به تعامل با همسالان نیست و همزمان نسبت به لمس حساس است، نیازمند ارزیابی کامل رشد عصبی و هیجانی است. ارزیابی تخصصی به تشخیص صحیح اختلال پردازش حسی و ارائه راهکارهای درمانی مناسب کمک می کند.

چگونه با کودک حساس به لمس رفتار کنیم؟

رفتارهای اشتباه والدین که مشکل را تشدید می کند

برخی رفتارهای والدین می تواند حساسیت لمسی کودک را تشدید کند. اجبار کودک به لمس، تنبیه برای رفتار اجتنابی یا مقایسه او با همسالان، از جمله این رفتارهاست. برای مثال، مجبور کردن کودک به در آغوش گرفتن دیگران یا تماس با وسایلی که باعث ناراحتی او می شود، اضطراب لمسی را افزایش می دهد. همچنین، نادیده گرفتن نشانه های کودک و فشار برای رفتار «عادی» می تواند اختلالات هیجانی و رفتاری او را تشدید کند. والدین باید با آموزش و مشاوره، رفتارهای حمایتی و تدریجی را جایگزین فشار و اجبار کنند.

راهکارهای صحیح برای افزایش تحمل لمسی کودک

برای افزایش تحمل لمسی کودک، استفاده از روش های تدریجی و بازی محور توصیه می شود. فعالیت هایی مانند بازی با ماسه، خمیر بازی، لمس پارچه های مختلف و تمرین های حسی تحت نظر کاردرمانگر حسی، به کودک کمک می کند تا حس لامسه خود را بهتر مدیریت کند. همچنین، تعریف و تشویق برای هر موفقیت کوچک در تماس فیزیکی، اعتماد کودک را افزایش می دهد. این روش ها به مرور موجب کاهش اضطراب لمسی در کودکان و بهبود تعاملات اجتماعی، اختلالات تحصیلی و اختلالات رفتاری می شوند. والدین و معلمان نقش مهمی در همراهی کودک با این تمرین ها دارند.

چه زمانی باید به متخصص مراجعه کنیم؟

مراجعه به متخصص زمانی ضروری است که حساسیت لمسی کودک زندگی روزمره، تعاملات اجتماعی و عملکرد تحصیلی او را تحت تأثیر قرار دهد. همچنین، اگر رفتارهای اجتنابی کودک همراه با اختلالات گفتاری، اختلالات شناختی یا اختلالات تحصیلی باشد، ارزیابی تخصصی اهمیت بیشتری پیدا می کند. مراجعه به روانشناس کودک یا کاردرمانگر حسی، امکان تشخیص دقیق اختلال پردازش حسی و ارائه برنامه درمانی مناسب را فراهم می کند.

نقش کاردرمانی حسی در درمان حساسیت لمسی

کاردرمانی حسی یکی از روش های مؤثر در درمان حساسیت لمسی است که با تمرین های تدریجی و بازی محور، کودک را با محرک های لمسی مختلف آشنا می کند. این تمرین ها شامل لمس اشیا با بافت های متفاوت، فشارهای ملایم و فعالیت های تعادلی است که به رشد عصبی کودک کمک می کند. مطالعات نشان می دهند کودکانی که تحت کاردرمانی حسی قرار می گیرند، کاهش قابل توجهی در رفتارهای اجتنابی و اضطراب لمسی تجربه می کنند. والدین نیز می توانند با راهنمایی متخصص، تمرین های ساده در خانه انجام دهند تا پیشرفت کودک تسریع شود.

جمع بندی

کودکانی که از لمس بدنشان می آید، ممکن است با حساسیت لمسی یا اختلال پردازش حسی مواجه باشند که بر رشد عصبی، شناختی و هیجانی آن ها تأثیر می گذارد. شناسایی نشانه ها، رعایت رفتارهای حمایتی والدین و استفاده از روش های درمانی مانند کاردرمانی حسی و مشاوره روانشناس کودک، می تواند به کاهش اضطراب لمسی و بهبود تعاملات اجتماعی و تحصیلی کودک کمک کند. تشخیص به موقع و همراهی والدین و متخصصان، مسیر رشد سالم کودک را هموار می سازد و به او اعتماد به نفس و مهارت های مقابله ای لازم برای زندگی روزمره می دهد.